Skolyoz Nedir: Cobb Açısı, Eğrilik Tipleri ve Temel Skolyoz Kavramları
- Fizyoterapist Nevzat Gedik
- 1 gün önce
- 3 dakikada okunur
Skolyoz denildiğinde çoğu kişinin aklına omurganın sağa veya sola doğru eğilmesi gelir. Ancak skolyoz yalnızca yana doğru oluşan basit bir eğrilik değildir. Omurgada eğrilikle birlikte rotasyonun da bulunduğu üç boyutlu bir deformitedir.
Bu nedenle skolyozu değerlendirirken yalnızca “omurga kaç derece eğri?” sorusuna bakmak yeterli değildir. Eğriliğin bulunduğu bölge, yönü, rotasyon miktarı, kişinin yaşı, büyüme durumu ve günlük yaşam üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilir.
Bu yazıda skolyozla ilgili sık kullanılan temel kavramları anlaşılır şekilde ele alacağız.
Skolyoz Nedir?
Skolyoz, omurganın frontal düzlemde yana doğru eğrilmesinin yanı sıra omurların rotasyonunun da eşlik edebildiği üç boyutlu bir omurga deformitesidir.
Radyografik değerlendirmede genellikle Cobb açısının 10 derece veya üzerinde olması skolyoz tanımında kullanılan temel kriterlerden biridir.
Skolyoz;
torakal (sırt),
torakolomber,
lomber (bel)
bölgelerde görülebilir. Bazı kişilerde tek bir ana eğrilik bulunurken bazı kişilerde birden fazla eğrilik görülebilir.
Cobb Açısı Nedir?
Skolyoz değerlendirmesinde en sık karşılaşılan kavramlardan biri Cobb açısıdır.
Cobb açısı, omurgadaki eğriliğin radyografi üzerinde derece olarak ölçülmesini sağlayan yöntemdir. Eğriliğin üst ve alt sınırındaki uygun omurlar belirlenerek yapılan ölçüm sonucunda bir derece değeri elde edilir.
Örneğin bir kişinin Cobb açısının 15°, 25° veya 40° olması eğriliğin büyüklüğü hakkında bilgi verir.
Ancak Cobb açısı tek başına kişinin fonksiyonel durumunu göstermez. Aynı Cobb açısına sahip iki kişinin postürü, gövde rotasyonu, kas kontrolü, ağrı durumu ve günlük yaşam fonksiyonları birbirinden farklı olabilir.
Konveks ve Konkav Taraf Ne Demektir?
Skolyoz değerlendirmelerinde sık kullanılan iki kavram konveks ve konkav taraftır.
Konveks taraf, eğriliğin dışa doğru bombeli olan bölümüdür.
Konkav taraf ise eğriliğin içe doğru kalan bölümüdür.
Bu kavramlar özellikle fizyoterapi değerlendirmesinde, kişinin gövde asimetrisinin ve egzersiz yaklaşımının anlaşılması açısından önemlidir.
Ancak yalnızca sağ veya sol tarafa bakarak egzersiz belirlemek doğru değildir. Eğriliğin seviyesi, rotasyonu ve kişinin genel postür özellikleri de değerlendirilmelidir.
Apex Nedir?
Apex, skolyoz eğrisinin merkezine ve en fazla yana sapmanın görüldüğü bölgeye karşılık gelen omur veya disk seviyesini ifade eder.
Örneğin bir skolyoz eğrisinin apeksi torakal bölgede veya lomber bölgede bulunabilir.
Apex seviyesinin bilinmesi, eğriliğin yapısının tarif edilmesinde kullanılan önemli bilgilerden biridir.
Omurga Rotasyonu Nedir?
Skolyozun yalnızca iki boyutlu bir eğrilik olmadığını anlamamızı sağlayan en önemli kavramlardan biri vertebral rotasyondur.
Skolyozda omurlar kendi eksenleri etrafında dönebilir. Bu rotasyon göğüs kafesini de etkileyebilir ve özellikle torakal skolyozlarda sırtta bir tarafın daha belirgin görünmesine katkıda bulunabilir.
Öne doğru eğilme sırasında sırtın bir tarafında ortaya çıkan belirginlik bu nedenle skolyoz değerlendirmesinde dikkate alınır.
Bu değerlendirmede klinikte Adam's Forward Bend Testi kullanılabilir.
C Tipi ve S Tipi Skolyoz Nedir?
Omurganın görünümüne göre halk arasında skolyozlar sıklıkla C tipi ve S tipi şeklinde ifade edilir.
C tipi skolyoz
Omurgada belirgin olarak tek ana eğrinin bulunduğu görünümü ifade eder.
Omurga önden veya arkadan değerlendirildiğinde genel şekil “C” harfine benzeyebilir.
S tipi skolyoz
Birbirine karşı yönlerde iki belirgin eğriliğin bulunduğu görünümü ifade eder.
Bu durumda omurganın genel görünümü “S” harfine benzeyebilir.
Ancak skolyozun klinik sınıflandırılması bundan daha ayrıntılıdır. Bu ifadeler eğriliğin genel şeklini anlatmayı kolaylaştıran basitleştirilmiş tanımlamalardır.
Skolyozda Omuz ve Kalça Seviyeleri Neden Farklı Görünebilir?
Skolyoz yalnızca omurganın görünümünü etkilemeyebilir.
Bazı kişilerde;
bir omuz diğerinden daha yüksek,
bir kürek kemiği daha belirgin,
bel kıvrımları asimetrik,
gövde bir tarafa kaymış,
kalça seviyeleri farklı
görünebilir.
Ancak bu bulgulardan birinin bulunması kişinin kesin olarak skolyozu olduğu anlamına gelmez. Kesin değerlendirme için klinik muayene ve gerekli durumlarda radyolojik değerlendirme gerekir.
Skolyoz İlerler mi?
Her skolyoz aynı şekilde ilerlemez.
Eğriliğin ilerleme olasılığını değerlendirirken özellikle kişinin yaşı, büyüme potansiyeli, mevcut Cobb açısı ve eğriliğin özellikleri dikkate alınır.
Bu nedenle özellikle büyüme çağındaki çocuk ve ergenlerde düzenli takip önem taşır.
Erişkin skolyozunda ise değerlendirme yalnızca eğriliğin derecesine odaklanmaz; ağrı, hareket kapasitesi, kas kuvveti, denge ve günlük yaşam fonksiyonları da önemlidir.
Skolyozda Egzersizin Yeri Nedir?
Skolyozda egzersiz programı kişinin eğrilik özelliklerine ve değerlendirme sonuçlarına göre planlanabilir.
Egzersizlerde genel olarak;
postür farkındalığı,
gövde kontrolü,
solunum,
kuvvet,
denge,
hareket kontrolü
gibi alanlar üzerinde çalışılabilir.
Skolyoza özgü fizyoterapi egzersizleri içerisinde farklı yaklaşımlar bulunmaktadır. Schroth yaklaşımı da bunlardan biridir ve üç boyutlu postüral düzeltme, solunum ve kişinin eğrilik özelliklerine göre düzenlenen egzersiz prensiplerini içerir.
Burada önemli nokta, internette görülen herhangi bir “skolyoz egzersizinin” herkes için aynı şekilde uygun olduğunun düşünülmemesidir.
Skolyozda Fizyoterapi Değerlendirmesinde Nelere Bakılır?
Fizyoterapi değerlendirmesinde yalnızca Cobb açısına odaklanılmaz.
Kişinin postürü, gövde asimetrileri, omurga hareketliliği, kas kuvveti ve dayanıklılığı, solunum özellikleri, denge, günlük yaşam aktiviteleri ve varsa ağrı gibi birçok faktör birlikte değerlendirilebilir.
Böylece kişinin ihtiyaçlarına göre egzersiz yaklaşımının planlanmasına yardımcı olacak daha kapsamlı bir tablo elde edilir.
Sonuç
Skolyoz; yalnızca omurganın sağa veya sola eğilmesinden ibaret olmayan, üç boyutlu özelliklere sahip bir omurga deformitesidir.
Cobb açısı, konveks ve konkav taraf, apex, vertebral rotasyon ve eğrilik tipi skolyozu anlamak için kullanılan temel kavramlardandır.
Ancak skolyoz değerlendirmesinde tek bir ölçüm yerine kişinin yaşı, büyüme durumu, postürü, fonksiyonel kapasitesi ve eğriliğin özelliklerinin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Bilgilendirme: Bu içerik genel sağlık bilgisi ve eğitim amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi veya kişiye özel tıbbi yönlendirme niteliğinde değildir.
Yorumlar